YAŞLI GÖKNAR ORMANI ORTASINDA SABİT "DİBEK TAŞI" NİÇİN OLUŞTURULMUŞ ?

( Yoksa tarım kültüründen mi miras kalmış ? )

Önceki hafta, Köroğlu Dağları üzerine Paleontoloji Bilimi ağırlıklı yazımı okuyanlar ; onları zaman tünelinde 18-20 milyon yıllara taşıdığımızı hatırlamışlardır.

Bu yazımla, yine Köroğlu Dağları'nda daha yakın geçmişlerde M.Ö. 15 bin yıl sonralarından günümüze dek yaşamış Atalarımızdan kalma (Dibek Taşı) kültür mirasını Arkeoloji Bilimi ışığında sorgulamak istedim.

Yeni nesil gençler taşa oyulmuş dibek taşını köyün orta malı olduğunu pek de algılayamazlar.

Bizim nesiller ise, köylülerin bazı buğday, arpa, çavdar gibi tarım ürünlerini dibekte döverek un gibi ufak parçalara ayırarak kullandıklarını bildiğimizden geçmiş medeniyetleri düşünürüz.

Beni bu ilginç gündemi ele almaya sürükleyen yeni okuduğum Arkeoloji dizisinden "Dolanıklık" -İnsanlar ve Şeyler Arasındaki İlişkilerin Arkeolojisi - ( 2018) kitabı oldu.

Yazarı İan Hodder ; İngiliz Arkeoloji Profesörü, Anadolu 'da Çatalhöyük kazılarını 1993'ten bu yana devam ettiren ve Anadolu,Çatalhöyük'ü inanılmaz derecede büyüleyici bir alan bularak övgüler yağdıran bir araştırıcı.

Hodder, Ortadoğu'da tarımın kökenini, normalde Holosen arkeolojik dönemin başlangıcındaki iklim değişimiyle, nüfus artışı, kaynaklara erişimde değişikliklere ve sosyal farklılıklar ile ilişkilendirmektedir.

Öğütme taşından aletler (muhtemelen dibek taşları) 24 bin yıl öncesinde ortaya çıkmış ve 12 bin yılda her yerde görülmeye başladığı ifade edilmektedir.

Öğütme taşları, yiyeceklerin hazırlanma ve tüketim biçimlerini şekillendirerek, ekmek ve yufkanın yanı sıra unun sulandırılmasıyla elde edilen diğer ürünlerin yapılmasınıda beraberinde getirmiştir ( Fuller ve Rowlands 2009).

Köroğlu Dağlarında bilhassa Aladağ Bölgesinde Arkeolog R. Leonhard(1915),dolaşarak araştırmalar yapmış ve buralardaki kalıntılar hakkında Seben'de Alpagut Köyü'nün civarında bulduğu kaya mezarlarını Roma,Bizans İmparatorluğu ve daha eski Paflagonya' ya ait olabileceğini saptamıştır.Bitinya-Galatya sınırı sahalarda alan bu araziler eski çağlarda yetiştirilen hayvanlardan dolayı meşhur idi ( H.Mayer ve Ark.1964).

DİBEK TAŞININ DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ...

Kocaeli'nden eğiticimci Abdullah Köktürk (2022),"Dibekbaşı Sohbetleri" makalesinde; "Kocaeli'nin hemen her köyünde bir dibektaşı bulunurdu.Köylüler için bir umut ve sevinç kaynağı harman sonlarında, dibek taşında tahıl dövmeler genellikle geceleri yapıldığından meydana yakılan ateş etrafında bir araya gelen köy sakinleri hasret ve sohbet ihtiyaçlarını giderirlerdi.Yapılan iş,dört kişi tarafından sokularla dövülen buğdaylardı ama yaşanan insanların unutamıyacağı anılarla dolu güzel ortamlardı. DİBEKBAŞI..." diye gelenek kültürünü anlatmaktadır.

Ancak ,Bolu-Aladağlar'da Şerif Yüksel Araştırma Ormanı'nda "sabit dibektaşı" varlığı hayli düşündürücüdür !

Bazı araştırma projeleri yürüttüğüm sırada 1977 yılında rastladığım, sabit sert andezit anakayasına oyulmuş, 30-40cm.derinlikteki dibektaşı,mera ve açıklık alanlardan kilometrelerce uzakta, gelişimi iyi olan (30-35 m.boyda yaşlı ağaçlardan ibaret) Uludağ Göknarı meşçeresi ortasındaydı.

Bu ormanın adı da köylülerce "Dibek Ormanı" diye çağrılmaktadır.

Fakat 2008'li yıllarda taşın etrafının definecilerce kazıldığını da gözlemledim.

Tahmin ettiğim, bu tarihi miras kültür taşının Holosen arkeoloji döneminde bu mevkilerin otlak olmasının ihtimalini getirmekte oluşudur. Buna da yaş tayinini olasılıklarını araştırmakla çözüm bulunabileceğini inanıyorum.

KAYNAKLAR:

Abdullah Köktürk 2022: Dibekbaşı Sohbet ve Gelenekleri.Akça Koca Platformu.

İan Hodder 2018 : Dolanıklık. Arkeoloji Serisi

H.Mayer,M.Wegelin, L.Jung,1964: Köylü yerleşmeleri ile kaplı kuzey Anadolu'nun Ormanlık bir sahasında Araştırmalar.Or.Müh.Dergisi 1968.haz.temmuz

Suat Tosun 1998: Yaylacılığa Tarihsel bir Bakış.Simpo.bildirisi Bolu.