Sevimli kedilerimizin muhtelif organları ; bitki biyolojisinde ve sosyal yaşamda bir çok adlandırmalara kaynak olmuştur.
Kedi dili pastası, kedi gözü reflektörü, kedigözü taşı, kedi otu ve kedi kulağı bitkisi, kedigözü ojesi, kedicik insanlar (A.Oktar’ın sempatizanı bayanlar)...
Oysa ,yazımıza konu olacak kedicikler (çiçek salkımı veya kedi kuyruğu) olarak adlandırılan (1578 yılında Hollandaca’dan İngilizce’ye yapılan eğlenceli bir çeviri sayesinde kedi kuyruğu); bu minik, yumuşak iplikler baharın gelişini müjdeliyor.
Akademisyen biyolog Sven Batke’ye göre ( 2024) ; “ Bu fenoloji botanik bir bale gibi .Türlere ve yılın çevresel koşullarına bağlı olarak kedicikler kendi ritmlerine göre dans eder . Fındık ağaçları Ocak ve Mart ayları arasında çiçek şölenini başlatılabilirken ,meşe ağaçları Nisan ortası ile Mayıs ayları arasında sırasını alır.
İklim değişimi doğanın takvimini bozuyor ,bitkilerin erken çiçek açmasına ve hayvanların yanlış zamanda ortaya çıkmasına neden oluyor. Bu değişiklikler kediciklerin ortaya çıkışını etkileyebilir. Avrupa Alpler’inde bilim insanları ,sadece 2-3 C derecelik küçük sıcaklık değişimlerinin bile kedicikler tarafından üretilen polen miktarı üzerinde büyük etkiye sahip olabileceğini keşfettiler.
Organizmaların yıl içindeki tekrarlanan gelişim zamanlamasıyla ilgilenen fenoloji söz konusu olunca, bazı genel kurallar geçerlidir.
Bitki örtüsünün gelişimine katkıda bulunan bir dizi faktör vardır. Örneğin ,kar örtüsünün süresi, güneşli ,sıcak, kuru veya tam tersi ıslak ve soğuk günlerin sayısı.
Erkek çiçek salkımlarının dişi çiçek salkımlarına göre, çok erken veya çok geç ortaya çıkması , tüm tozlaşma sürecini alt üst edebilir ve daha az tohum üretilmesine yol açabilir. Bu durum çiçek salkımlarını hayati bir besin kaynağı olarak kullanan fare gibi canlılar için de sorun yaratabilir.
Yağış düzenleri kedicik gelişimini de etkiler. Ağaçlar , o kabarık kedicikleri oluşturdukları dönemde dahil olmak üzere kritik büyüme aşamalarında doğru miktarda suya ihtiyaç duyuyorlar. Kuraklık ve ani bir sağanak gibi yağıştaki değişiklikler dengeleri bozarak kediciklerin üretimini ve çiçeklenme başarısını da etkileyebilir.
Görülüyor ki kedicikler sıradan tüylü parçalar değildir ; aksine ağacın üreme sürecinin hayati bir parçasıdır .Gümüşi huş, fındık, kızılağaç ,meşe ve beyaz söğüt gibi ağaçlar kedicik gösterisinin yıldızlarıdır. Erkek kedicikler daha uzun ve gösterişli görünümleriyle dikkatleri üzerine çekerler. Bunlar polen üreticileridir. Ve havaya bazen saman nezlesini tetikleyen polen bulutları salarlar. Örneğin huş ağacı poleni m3 başına bin ila on bin tane arasında değişir. Bu da onu havada taşınan bir tahriş edici madde yapar.
Üreme işleminin yanısıra kedicikler doğal bazı canlılar için de lezzetli bir besin kaynağıdır .Örneğin güve larvaları bu çiçek ziyafetlerine akın ederler. Dişi kediciklerle beslenen güve larvalarının ilginç bir şekilde erkek kediciklerle beslenen güve larvalarına kıyasla daha düşük vücut kitlesine, hayatta kalma oranı ve daha zayıf üreme başarısına sahip olduğu görülmüştür.
Fenoloji bilgisi, polen takvimleri sayesinde alerji hastalarına polen aşısı uygulama zamanını ayarlayabilen alerjistler için önemlidir. Bununla birlikte arıcılar vb.de polen takvimiyle çalışmaktadırlar.
Son 30 yılda yapılmış çalışmalar ,ılıman bölgelerdeki ilkbahar mevsimi dönemlerinin her on yılda 2-5gün kadar yılın başına doğru kaydığını göstermektedir. Bu durum sadece bahçıvanlar için değil ,tüm ekosistemler için de sonuçları değiştirmektedir. Ancak ,bahçıvanlar için bu tarihi fenolojik takvimlerin güncellenmesi ve değişen koşullara uyarlanması gerektiği anlamına gelir.
KAYNAKLAR: Jiri Jaki 2005 :Vite, cojeto fenologie? Priroda çz.
Sven Batke .2024 : Catkins are flowering at different tımes as climates changes. The conversation.com.
