Düşen çığda , hiç bir kar tanesi kendini sorumlu tutmaz.
Anonim
Kar, yeryüzünün vazgeçilmezi, eşsiz özelliklere sahip özel dokusu. Beyazlığı sayesinde güneş ışığının çoğunu yansıtır. Bu nedenle de ,güneş enerjisinin emilişini ve dolayısıyla yerel olarak sıcaklık artışını sınırlar. Ancak geniş alanları kapladığında bu etki küresel ölçekte görülür.
Ayrıca kar ormanlık bölgeler ve ovalar için bir su deposu görevi görür. Kışın nehir akışını sınırlar ve ilkbahar erimesi sırasında yüksek bir akış hızını sınırlar.
Karın bu erime suyu, dağ ekosistemleri, tarım, hidroelektrik enerji üretimi için olduğu kadar dünyanın bazı kesimlerinde içme suyu temini içinde bir kurtarıcıdır.
Diğer yandan ,kar genellikle yüksek hava içeriğine sahiptir ve bir tür buz ve hava köpüğü gibi yalıtıcı görevi görmektedir. Bu sayede toprağı hava sıcaklığı değişimlerinden, kış aylarında soğuktan, .ilkbahar da ise sıcaktan korur.
Bu soğuktan korumada ,şiddetli donlardan korunmayı sağlar.
Kar sebze bahçelerinde malç gibi bir rol oynayarak çıplak toprağı hava koşullarının değişkenliğinden korur.
Kar örtüsü , fiziksel özellikleri homojen olmaktan çok uzak, gözenekli bir ortamdır. Daha ziyade kış hava olaylarının tarihini yansıtır. Kar birikintilerinin katmanlarından oluşur.
Yağmur suyu yere ulaşmak ve sonunda su yollarına çıkmak için tüm bu katmanlardan süzülmektedir. Bazı katmanlar örneğin ince taneli veya buz katmanlarının içinden su akışını kısıtlar. Tersine iri taneli katmanlar ,daha büyük gözeneklerin varlığı nedeniyle akışı kolaylaştırır. Bu yağmur suyunun ve erime sularının hızla yere ulaşmasını sağlar.
Ormanlar kar yağışının bir kısmını tepe çatılarında alıkoyar. Yuvarlak rakamlarla söylenirse yapraklı ağaçların %10 bölümü intersepsiyonla tutarken ; ibreli ağaçlarda bu oran yaklaşık % 25’ e çıkmaktadır.
Orman ağaçlarının bir bölümünün tepe çatıları kar yağışını alıkoyarken aynı zamanda gölgeleme etkisiyle kar erimesini geciktirir . 1969 yılında yapılan bir araştırma , ormanın gölgelerinin etkisiyle kar erimesini % 40 ,deredeki taşkın akışının da %10 azalttığını ortaya koymuştur. Meşcerede kesim varsa oluşan açıklıklarda daha fazla kar birikir.
KARIN HIZLI ERİMESİYLE SEL BASKINI RİSKLERİ
Araştırmaya konu olan sel ve taşkın örneği : Kanada’nın kuzey Boreal Ormanı’nda aşırı kar yağışının 2023 yılı ilkbaharında Gouffre Nehri’nin taşması ve konunun nedenlerinin aydınlatılmasından ele alındı.
Araştırmacı B. Bouchard ve Ark. (2023) : Gouffre Nehri taşkın sebeplerinden biri; “yağmur suyunun kara ısı transfer etmesi olarak bildirilmiştir. Sıcaklıkları farklı olduğunda yağmur ve kar arasında ısı alışverişi gerçekleşmiştir. Kar 0 derece sıcaklığa ulaştığında ,yağmurdan gelen ek ısı nedeniyle erir. Dolayısıyla ilkbaharda yaygın olan 0 dereceye yakın kar örtüsü ve yüksek sıcaklıklarda ki yoğun yağış, erime suyu ve yağmur suyunun akışını artırarak sel olayını yükselten koşullar yaratır “demektedirler.
Öte yandan düşük sıcaklıklarda hafif yağmurla birleşen soğuk kar örtüsü yağmur suyunun karda donmasına yol açabilir .Bu durumda su karda hapsolacak ve sel riski oluşturmayacaktır .Sonuçta ısı alışverişi iki yönlü olmaktadır.
Açıklıklarda daha fazla kar birikmesi ve erimesi, su yoluna ulaşması ,ağaçların altındakilere oranla daha kısa sürer ve sel riskini artırır.
Yoğun kar örtüsünün ,özellikle yüksek rakımlı ormanlarda çığ, kar kırıkları ,pala büyümesi vb. olumsuzluklara yol açmaktadır.
Çığ olayı nadiren gelişen bir kar kütlesi hareketi olayı
Bolu, da Köroğlu Dağları - Seben’de varlığı saptanan fosil ormanı tesbiti gibi ,Bolu- Ayıkayası Çığı yine üniversitelerle ortaklaşa çalışmalar sonucunda saptanmıştır.
2007 yılında Bolu’da Ormancılık. Arş. Enstitüsü’ nün bilimsel dendrokronolojik proje çalışmalarıyla ortaya konmuştur.
Halen üniversitelerde Profesör öğretim üyesi olan Abdurrahim Aydın ; Bolu’ da Enstitü’de görevliyken , İstanbul’dan gelen Prof .Dr. Nesibe Köse ve Ark. ile bu oluşumdan bizleri haberdar etmişlerdir.
Çığ ;eğimli arazilerde ,genelde güneye bakan yamaçlarda şiddetli bir kar tipisinden 36 saatten fazla süreyle hava sıcaklığının sıfır derece üzerinde olması mevcut kar üzerinde 25 cm .den fazla kar yağması ,tipinin devam etmesi, devamında güneş açıp kar üzerinde hızlı erimenin başlaması ile oluşmaktadır.
Sonuçta, kar örtüsünün 2026 yılı ve sonrasında tüm olumluluklarının devamına ve olumsuzluklara yol açacak etkilerden uzak kalması dileğiyle yeni yılınızı kutlarım. Sağlıcakla kalınız.
KAYNAKLAR : Nejat Çelik 2008 : Orman Aşkı. Eskişehir.
A.H.Çolak , A.Pitterle 1999 : Yüksek dağ silvikültürü.İ stanbul.
B .Bouchard ve ark. 2023 : Comprendre le role du couvert de neige en foret pour mieux predire le risque d’inondation. The conversation fr.
Görcelioğlu. E. 1996 : Ormanların sel ve taşkınlar üzerine etkileri. İ.Ü. Or.Fak.dergisi seri B 1996 istanbul.
